Nihai Kullanım

Nihai Kullanım

Nihai Kullanım, İthalat Rejim Kararında önceden tayin edilmiş bazı eşyaların,
Gümrük mevzuatı muvacehesince belirlenmiş şartlara bağlı olarak indirimli ya da sıfır
gümrük vergisi uygulanmasıdır.

4458 Sayılı Gümrük Kanununun 16 ncı maddesi hükmü çerçevesinde bakanlar kurulu
tarafından belirlenen eşyaların, öngörülen amaçlarla kullanılması halinde gümrük vergisi
alınmaz veya normalde uygulanan gümrük vergisi oranından daha düşük vergi oranı
uygulanır. Nihai kullanım izni, eşyayı kendileri nihai kullanıma tabi tutacak ithalatçılara veya
eşyayı nihai kullanıma tabi tutacak firmalara devretmek suretiyle ithal eden ithalatçılara
verilir. Bu kapsamdaki ithalatçılar veya temsilcileri indirimli veya sıfır vergi oranından
faydalanmak üzere, Nihai Kullanım İzin belgesini almak için, eşyanın serbest dolaşıma
gireceği yetkili gümrük idaresine, beyannamenin tescil tarihinden önce veya söz konusu
eşyanın gümrük gözetimi sona ermeden önce yazılı olarak talepte bulunması gerekmektedir.
Talep uygun görülmesi halinde kanuni vergi ile indirimli vergi arasındaki fark teminata
bağlanır. İzin hak sahibi tarafından eşyanın öngörülen süre dahilinde nihai kullanıma tahsis
edildiğinin ve öngörülen amaçlar için kullanıldığının tespit edilmesi halinde teminat iade
edilir. Bu tespit, iki belge sonucuna dayandırılarak teminat iadesi yapılır:
1- Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirlerinin hazırlayacağı NK1 raporu.
2- Verilen izin belgesi tahdında idarenin periyodik olarak yerinde yapacağı denetim
sonuçlarının derç edildiği yönetmeliğin 27 nolu ekinde yer alan Nihai Kullanım
Denetim Formu.
Teminat çözümü açısından istinat duvarı mesabesinde olan söz konusu belgelere
bakıldığında birbirlerinin ikamesi mahiyetinde olduğu açıktır. Bu bakımdan birinin varlığı
halinde diğerine gerek olmayacağı mütalaa edilmektedir. Zira YGM (Yetkilendirilmiş
Gümrük Müşaviri), bakanlıktan aldığı yetkiye istinaden Nihai Kullanıma Tabi tutulan
eşyanın, izin belgesinde belirtilen amaçlar dahilinde kullanılıp, kullanılmadığı konularını;
idarenin tereddütlerini de giderecek şekilde araştırmakta ve araştırma sonuçlarında elde ettiği
tespit sonuçlarını rapor haline getirerek ilgili firmaya ve gümrük idaresine ibraz etmektedir.
Diğer yönden idarenin yaptığı tespit sonuçları Gümrük Yönetmeliğinin 27 nolu ekinde
bulunan “Nihai Kullanım Denetim Formu”’na derç edilmekte; teminat çözümü esasında bu
ekten faydalanılmaktadır. Aralarındaki fark ise YGM raporu eşya nihai kullanıma tahsis
edildikten sonra tanzim ediliyorken, “Nihai Kullanım Denetim Formu” eşya gümrükten
çekildikten sonra gümrüğün belirleyeceği zaman dilimlerinde periyodik olarak yapılan
denetim sonuçlarına göre tanzim edilmektedir. Bu bakımdan teminat çözümü için YGM
raporu veya “Nihai Kullanım Denetim Formu” nun her hangi birinin varlığı yeterli olmalıdır.
Nihai Kullanım konusunda dikkat edilmesi gereken diğer bir unsur da “süre”
meselesidir. Firmaların, nihai kullanımla ilgili idareye verdikleri teminat mektubunun iadesi
iki şarta bağlanmıştır:
1- Eşyanın öngörülen süre dahilinde nihai kullanıma tahsis edilmesi.
2- Eşyanın öngörülen amaçlar için kullanıldığının tespit edilmesi
Bu iki şartın birlikte karşılanması halinde teminatın iade edileceği izahtan varestedir. İkinci
maddede belirtilen unsurun yerine getirilmemesi halinde;
a- Eşyanın, amacı dışında kullanımının söz konusu olması,
b- Aldatıcı işlem ve davranışla, izin belgesi alınmadığı halde alınmış gibi gösterilerek
indirimli veya sıfır oranında gümrük vergisi tatbik edilmesi,
c- İzin belgesi alınmadan nihai kullanım hükümlerinden yararlanılması,
gibi durumlarda cezai müeyyideler saklı kalmak kaydıyla teminata bağlanan vergilerin tahsil
edileceği açık bir şekilde hüküm altına alınmışken, süre ile ilgili böyle bir net hüküm
bulunmamaktadır. Ancak izin belgesinde öngörülen sürenin sona ermesinden itibaren otuz
günlük sürenin geçirilerek gümrük idaresine müracaat edilmesi halinde Kanunun 241 inci
Maddesinin Birinci Fıkrası Uyarınca Usulsüzlük Cezası tatbik edileceği hüküm altına
alınmıştır. Mevzuatımızda, süre aşımı nedeniyle teminata bağlanan vergilerin tahsil
edileceğine dair her hangi bir açıklama bulunmamaktadır. Gümrük İdaresinin bahis konusu
usulsüzlük cezasını tatbik ettikten sonra, yönetmeliğin 27 nolu ekinde yer alan Nihai
Kullanım Denetim Formu bazında işlemleri tekemmül ettireceği anlaşılmaktadır.
03.08.2013 tarihine gelene kadar Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirleri kendilerine
intikal eden süresi geçmiş “Nihai Kullanım İzin Belgeleri” için Gümrük Yönetmeliğinin 207.
Maddesine istinaden rapor tanzim edebiliyorken; 03.08.2013 tarih ve 28727 sayılı resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Gümrük Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına
Dair Yönetmelik” ile “İzin belgesinde öngörülen sürenin sona ermesinden itibaren
öngörülen otuz günlük sürenin geçirilerek izni veren gümrük idaresine müracaat edilmesi
halinde yetkilendirilmiş gümrük müşaviri tarafından düzenlenecek rapora istinaden iş ve
işlemler tamamlanır.” Hükmü yürürlükten kaldırılmıştır. YGM’lerin bu değişiklikten sonra
süresi geçen Nihai Kullanım İzin belgelerine “Olumlu” rapor düzenleme olanakları ortadan
kalkmıştır. Firmalar ile idarenin karşı karşıya gelmemesi açısından yetkililerin konuya açıklık
getirmelerinin yanında meslek örgütümüzün de konuyu gündemde tutarak çözüm odaklı
çalışmalar, yapmasının faydalı olacağını düşünülmektedir.

Haki DEMİRTAŞ
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri