“YGM Tarafından Antrepoda Görevlendirilecek Personel”
I. Özet
Ticaret Hukuku bakımından iki tür kişi
bulunmaktadır. "Gerçek Kişi" ve "Tüzel kişi". Tam doğmak ve
sağ olmak şartı ön plana çıkarılmak suretiyle, kişinin doğumundan ölümüne kadar
hukuk açısından bireyi tanımlayan terime gerçek kişi; birçok kişinin veya malın
topluluğundan doğan ve tek bir kişi sayılan oluşumu da Tüzel Kişi olarak
tanımlamak mümkündür.
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri, ilgili
tebliğinde belirtilen tespit işlemlerini yapan ve sonucunda tespit raporu
düzenleyen, Bakanlıkça adına yetki belgesi düzenlenen gerçek kişi veya tüzel
kişi ortağı gümrük müşaviri olarak tanımlanmaktadır. Yetkilendirilmiş Gümrük
müşavirleri mesleki faaliyetlerini gerçek kişi olarak veya tüzel kişi
oluşturarak sürdürebilir.
Diğer yönden, YGM’ler yanlarında “Stajyer
çalıştırabilirler” hükmü 11 Ağustos 2020 Tarihli ve 31210 Sayılı Resmî Gazetede
yayımlanarak yürürlüğe giren “Gümrük Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Yönetmelik” ile yürürlükten kaldırılmış olup, GY.nin 575/3.maddesinde de hüküm
altına alındığı üzere YGM yanlarında sadece GMY çalıştırılabilmektedir.
YGM Mesleği üzerine bazı mülahazalar konu
başlığımızın ilk serisini, şirket tüzel kişiliği altında faaliyet gösteren YGM'ler
bakımından, YGM tarafından antrepoda görevlendirilen GMY ’nin aynı tüzel kişi
bünyesinde bir başka YGM ile tespit sözleşmesi bulunan bir antrepoda görev
yapabilmesinin mümkün bulunmadığına dair Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner
Sermaye Genel Müdürlüğünün, Doğu Marmara Gümrük Ve Dış Ticaret Bölge
Müdürlüğüne muhatap 11.07.2019 tarih ve 45933737 sayılı yazıları
oluşturmaktadır.
II. Anahtar Kelimeler & Kısaltmalar:
YGM (Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri), GM
(Gümrük Müşaviri), GMY (Gümrük Müşavir Yardımcısı, Antrepo, GK (Gerçek Kişi),
TK (Tüzel Kişi), Bakanlık (Ticaret Bakanlığı, GK (Gümrük Kanunu), GY (Gümrük
Yönetmeliği), YGMS (Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği Sistemi).
III. YGM tarafından antrepoda kimler
görevlendirilebilir?
Gümrük Yönetmeliği'nin 575 inci maddesinin
dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca, bir YGM iki genel antrepoyu geçmemek
üzere toplam dört antrepo ile tespit sözleşmesi imzalayabilmekte ve birden
fazla genel antrepo ile tespit sözleşmesi imzalaması halinde her bir antrepo
için en az bir gümrük müşavir yardımcısı görevlendirmesi gerekmektedir. YGM
tarafından yalnızca iki genel antrepo ile sözleşme imzalanmış olması halinde;
antrepolardan birinde YGM 'nin bizatihi kendisinin görev yapması ve diğer
antrepoda bir gümrük müşavir yardımcısının görevlendirilmesinde mevzuata aykırı
bir husus bulunmamaktadır.
Söz konusu hükümlere uygun olarak iki genel ve
iki özel antrepo ile sözleşme yapmış olan YGM’nin, yanında görev yapacak GMY’
yi; hastalık, yıllık izin, sosyal hakların kullanılması gibi durumlarda işin
kendi inisiyatifini kullanarak istihdam edebilmelidir. Bu inisiyatifi, ayrıca
zaman kaybına ve bürokratik formalitelere gerek kalmadan sisteme girmek
suretiyle yapabileceği alt yapı da mevcuttur. YGMS üzerinde “Yetki Belgesi”
sekmesi altındaki “personel” alt başlığından söz konusu görevlendirme ve
kontrol işlemlerinin elektronik ortamda rahatlıkla yapılabileceği malumdur.
IV. “TK” vasfına sahip işletmelerde GMY; İş
Hukuku, vergi ve SGK mevzuatı açısından YGM’ye değil Tüzel Kişiliğe (TK’ya)
bağlıdır.
Tüzel kişilik bünyesindeki YGM’lerin
aralarındaki illiyet bağının somut olması ve Gümrük Müşavir Yardımcısının 4857
sayılı İş Kanunu kapsamında YGM’nin değil; Tüzel kişiliğin uhdesinde SGK, vergi
ve sair mevzuat yönünden hukuki durumunun düzenlendiği hususları bir arada
tasavvur edildiğinde, Şirket tüzel kişiliği altında faaliyet gösteren tüm
GMY’lerin söz konusu Tüzel Kişilik ile sözleşme akdedilen tüm antrepolarda
(aynı anda birden fazla antrepoda görevlendirilmemek ve gerekli bildirimleri
sistem üzerinden yapmak kaydıyla) serbestçe görevlendirilmesinin sistemin
işleyişi ile gümrük gözetimi bakımından bir zafiyet doğurmayacağı gibi
hastalık, izin, vefat, vb. gibi hususlarda ek külfetlere gereksinim duyulmadan
tüzel kişiliğin personel kullanımındaki verimliliği artırılacaktır.
Örneğin, Ahmet Bey ile Mehmet Bey isimli iki YGM
bir tüzel kişilik oluşturacak şekilde ortaklık ihdas etmiştir. Her iki YGM’nin
de antrepo kotalarının dolu olduğunu ve her birinde birer GMY
görevlendirildiğini tasavvur edelim. Özlük hakları ve sair tüm hukuki sonuçları
itibariyle Tüzel Kişi (Ahmet Bey ile Mehmet Bey’e aynı işçi-işveren bağı ile
bağlı YGM Şirketi) uhdesinde çalışan Gümrük Müşavir Yardımcılarının
görevlendirildikleri antrepoda işlemlerin olmaması, antreponun kapanması,
işlemlere ara verilmesi, GMY’nin hastalık, izin, vefat ve diğer sosyal
haklarının kullanılması, görev yerlerinin değiştirilmesine ihtiyaç duyulması
vbg. durumlarla karşılaşan Ahmet Bey ile Mehmet Bey, yazımıza konu talimatlı
yazı mucibince aynı tüzel kişiliği temsil ve ilzama yetkili olmalarına rağmen
Tüzel Kişi uhdesindeki diğer personeli verimli bir şekilde kullanamaması
sonucunda; birbirlerinin antrepolarında yardımcı değişikliği yapamadıklarından
mütevellit lüzumu halinde yürüyen işlemlerde aksamalara sebebiyet verilmemesi
için ya antrepoya kendisi bakması veya (kısıtlı dönem için personel bulmanın
olanaksızlığı bir tarafa) yeni personel istihdam etmesi gerekecektir. Oysa
antrepo sözleşmesi, ortağı adına ihdas edilmiş olsa da sözleşmenin
taraflarından biri de tüzel kişinin bizatihi kendisidir. Sözleşmelerde Tüzel
Kişi kaşe ve imzası YGM’den ari olarak mevcuttur. Bu bakımdan Ahmet Bey veya
Mehmet Bey Ortağı olduğu Tüzel kişi bünyesindeki personelin iş planlamasını
işin mahiyetine göre yapabilme özgürlüğüne sahip olması gerekir. Söz konusu
kolaylık kamusal görev ifa eden YGM’ lerin, devlette işlerin kişilere göre
değil, birtakım kurallara göre, kesintiye uğratılmadan sürdürülmesi manasını
ihtiva eden “Devlette Devamlılık” ilkesinin daha kolay uygulanmasına da zemin
teşkil edecektir.
V. Gerekçeler:
- Gümrük
Müşavir Yardımcıları, Sigortalı olarak çalıştığı (gerçek kişi ise)
yetkilendirilmiş gümrük müşaviri veya (Tüzel kişi ise) yetkilendirilmiş
gümrük müşavirliği firması adına özel ve genel antrepolarda
görevlendirilebilir (GY.575/3-a).
- YGM
’ler, zorunlu durumlarda otuz gün süre ile sınırlı olmak şartıyla, ortak
oldukları firmada çalışan, bir başka gümrük müşavir yardımcısı
görevlendirilebilir (GY.575/3-d).
- Yetkilendirilmiş
gümrük müşavirlerince kurulan şirketlerin, Bakanlıkça belirlenecek tespit
işlemlerini yapabilmesi için şirket ortaklarının tamamı ile şirketi temsil
ve ilzama yetkili müdürlerinin YGM olması şarttır (GY.575/6).
- Şirket
ortağı YGM’nin, Bakanlıkça belirlenecek antrepoya ilişkin tespit
işlemlerini yapabilmesi için şirketteki hisselerinin en az %20 olması
gerekir (GY.575/6).
- Tüzel
kişilik bünyesinde gerçekleştirilen işlemlerde, işlemi gerçekleştiren
yetkilendirilmiş gümrük müşavirinin yanı sıra şirketi temsil ve ilzama
yetkili yetkilendirilmiş gümrük müşaviri hakkında da aynı cezai yaptırım
uygulanır (GY.578/4).
- YGM’ler
belge alım aşamasında, yanlarında çalışan&çalışacak gümrük müşavir
yardımcısı tarafından gerçekleştirilen işlemlerden sorumlu olduklarına
dair beyan ve taahhüt verirler (Tebliğ, EK-2).
- Gümrük
müşavir yardımcılarına ilişkin bilgiler, işe başlama tarihlerinden
itibaren yedi gün içerisinde YGMS’ye kaydedilir (Tebliğ, Madde 20/1).
- Bir iş
sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek
- veya
tüzel kişiye işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş
ilişkisi denir [(iş ilişkisi, YGM ile değil; YGM’nin de ortak olduğu Tüzel
Kişi (YGM Şirketi) ile kurulur)] (İş Kanunu Md.2).
- Geçici
iş ilişkisi, özel istihdam bürosu aracılığıyla ya da holding bünyesi
içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde
görevlendirme yapılmak suretiyle kurulabilir. İş sağlığı ve güvenliği
bakımından acil olan işlerde veya üretimi önemli ölçüde etkileyen
zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkması hâlinde de geçici iş ilişkisi
kurulabilir (Zikredilen bağlantılı kurumlar arasında geçici iş ilişkisi
kuruluyorsa aynı YGM şirketinde hayli hayli kurulması gerektiği izahtan
varestedir) (İş Kanunu Md.7).
- YGM
Tüzel Kişiliği, istihdam edilen personel için işyeri bildirgesini en geç
sigortalı çalıştırmaya başladığı tarihte Kuruma vermesi gerekmektedir
(5510 sayılı SGK kanunu madde 11.)
- Tüzel
kişilik ortağı olarak faaliyet gösteren YGM tarafından düzenlenecek tespit
sözleşmesi, tespit işlemini yapacak YGM ile birlikte, ortağı bulunduğu
tüzel kişi adına; söz konusu tüzel kişiyi temsil ve ilzama yetkili kişi ya
da kişiler tarafından da imzalanır (Tebliğ, Madde 14/3).
Yukarıdaki gerekçeler birlikte
değerlendirildiğinde, “Tüzel Kişi” bünyesinde istihdam edilen tüm Gümrük
Müşavir Yardımcılarının, Tüzel Kişi Ortağı YGM bazlı bir görevlendirmeyle
sınırlandırılmadığı bilakis; görev tanımlamalarının Tüzel Kişinin tüm iştigal
sahasını kapsayacak şekilde yapıldığı rahatlıkla görülecektir.
VI. Sonuç Ve Değerlendirme
Gümrük Yönetmeliğinin 575/3-d.maddesi YGM’nin
sözleşme akdettiği antrepoda zorunlu durumlarda otuz gün süre ile sınırlı olmak
şartıyla ortağı olduğu firmada çalışan bir başka gümrük müşavir yardımcısını
görevlendirebileceği açık ve net bir şekilde hüküm altına almışken; normlar
hiyerarşisine de aykırı olan ikincil düzenlemelere göre işlem tesis edilmesi,
görev tanımlarının kapsamının daraltılması hukukun ruhuna muvafık düşmeyeceği
gibi; saha gerçekliğiyle de örtüşmediği vakıadır.
Bu nedenle hukuki illiyet bağının tüzel kişi ile
sıkı sıkıya bağlı bulunan Gümrük Müşavir Yardımcılarının (GMY) görev taksiminin
ilgili tüzel kişilikçe iş yoğunluğu ve planlamasına bağlı olarak gümrük
gözetimini zafiyete uğratmayacak önlemlerin alınması (aynı anda birden
fazla antrepoda görevlendirilmemesi, YGMS üzerinde gerekli güncellemelerin
yapılması) koşuluyla aynı tüzel kişi ortaklığına mensup tüm
YGM’lerle sözleşme ihdas etmiş antrepolarda görevlendirilmesinin YGM sistemine
halel getirmeyeceği gibi sair mevzuata da tezat teşkil etmeyeceği; dolayısıyla
konuyla ilgili, Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün,
Doğu Marmara Gümrük Ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne muhatap 11.07.2019 tarih
ve 45933737 sayılı yazılarının gümrük yönetmeliği hükümlerine uygun olacak
şekilde makamlarınca yeniden mütalaa edilmesinin faydalı olacağı
değerlendirilmektedir...
“Adalet yorumlarımız saatlerimize benzer;
Çoğu başka başka yerler gösterir ve herkes kendininkine itimat eder"
(Fransız Atasözü).
Haki Demirtaş
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri
Kaynakça:
1- Risk
Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün, Doğu Marmara Gümrük Ve
Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne muhatap 11.07.2019 tarih ve 45933737 sayılı yazıları
2- Gümrük
Kanunu- (4458 nolu Kanun) (04.11.1999 tarihli, 23866 sayılı R.G.)
3- Gümrük
Yönetmeliği (07.10.2009 t. 27369 s. R.G.)
4- Yetkilendirilmiş
Gümrük Müşavirliği Tebliği (10.09.2020 t. 31240 s. R.G.)
5- https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCzel_ki%C5%9Fi
6- 22.05.2003
tarih ve 4857 sayılı İş Kanunu
(https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4857.pdf )
7- 31.05.2006
tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
(https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5510.pdf)
8- https://covid19.ticaret.gov.tr/gumruk/duyuru/gumruk-musavirlerine-yonelik-calismalar
