26 Haziran 2020 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan 2020/1 No.lu Danıştay Kararı içtihat niteliğinde hukuki bir Karar. Bu Kararı sorgulayacak ya da analiz edecek bir hukuki yeterliğe sahip olmadığımızdan haddimizi aşmada gümrük uygulamalarında beyan sahipleri açısından olası risklerin neler olabileceğini irdelemekte fayda var diye düşünüyorum.
Danıştay'ın bu Kararı çerçevesinde Kıymet Kriterli Gözetim Uygulamaları konulu 2012/3 sayılı Gümrükler Genel Müdürlüğü'nün Genelgeleri doğrultusunda 2004/7304 sayılı Karar çerçevesinde İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerle belirlen ürünlerin eşik kıymetleri altında ithale konu ürünlerin izlenmesi, ayrıca aynı ve rakip malları üreten yerli üreticileri korumaya yönelik olarak ticaret politikası önlemleri çerçevesinde belirlenen ürünlerin ithalinde, gözetim belgesi alınması zorunluluğu getirilmiştir. Bu kapsamdaki ürünlerin Tebliğde belirtilen birim kıymet altında kıymete haiz olması halinde esas itibariyle İthalat Genel Müdürlüğü'den gözetim belgesi alınması zorunluluğu bulunmaktadır. Konuyu Gümrük Kanunu açısından irdelersek;
• Gümrük Kanunu'nun 60 ıncı maddesi hükmü gereği, eşyanın beyan edildiği gümrük rejimini düzenleyen hükümlerin uygulanması için gerekli bütün belgeler beyannameye eklenir.
• Aynı Kanunun 61 inci maddesi hümünde; aksine hüküm bulunmadıkça, eşyanın beyan edildiği gümrük rejimine ilişkin hükümlerin uygulanmasında esas alınacak tarih, beyannamenin tescil edildiği tarihtir.
• Yine Gümrük Kanunu'nun 74 üncü maddesi hükmüne göre; Türkiye Gümrük Bölgesine gelen eşyanın serbest dolaşıma girişi, ticaret politikası önlemlerinin uygulanması, eşyanın ithali için öngörülen diğer işlemlerin tamamlanması ve kanunen ödenmesi gereken vergilerin tahsili ile mümkündür.
• Gümrük Kanunu'nun 235/(1)-c) bendi hükmünde; "eşyanın ithali, belli kuruluşların vereceği ve gümrük idaresine ibrazı veya beyanı zorunlu olan lisans, izin, uygunluk belgesi veya bu belgeler yerine geçen bilgiye bağlı olmasına rağmen, eşya belge veya bilgiye tabi değilmiş ya da belge veya bilgi alınmış gibi beyanda bulunulduğunun tespit edilmesi hâlinde, varsa eşyanın fark gümrük vergilerinin alınmasının yanı sıra, gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası verilir."
• Aynı Kanunun (e) bendi hükmünde ise; Bakanlıkça belirlenecek süre içerisinde, (c) bendinde belirtilen eşyanın ithalinin uygun bulunduğuna ilişkin belge veya bilginin düzenlenmesi veya ilgili kurum veya kuruluş tarafından gerçekleştirilen denetimin olumlu sonuçlandığının bildirilmesi hâlinde, 241 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca idari para cezası verilir.
Bazı beyan sahiplerince İthalatta Gözetim uygulanmasına İlişkin Tebliğ kapsamında yer alan ve birim kıymetleri gözetim kıymeti altında olupta İİthalat Genel Müdürlüğü'den "GÖZETİM BELGESİ" almadan 2012/3 sayılı Genelge doğrultusunda gözetim tebliğindeki kıymetlerden beyan eden, fakat Danıştay Kararına istinaden gözetim kıymeti ile fatura kıymeti arasındaki kıymet farkına isabet eden ithalat vergileri için Gümrük Kanunu'nun 211 inci maddesine istinaden geri verme talebinde bulunulabilir. Ancak bu şekilde geri verme talebinde bulunanlar açısından kanımca ciddi riskler bulunmaktadır.
Bu şekilde geri verme talebinde bulunulması halinde, gümrük idaresince öncelikle beyan sahibinden Gümrük Kanunu'nun 235/(1)-e) bendi hükmüne istinaden "Gözetim Belgesi" ibrazı istenir. Beyan sahibince gözetim belgesi ibrazı büyük olasılıkla mümkün olmaz. Bu durumda, beyan sahibinin geri verme talebini, Gümrük Kanunu'nun 184 üncü maddesi kapsamında değerledirip, gözetim belgesi ibraz edilmeden geri verme talebinde bulunulmasını, eşayanın ilgili rejime tabi tutulmasına ilişjkin koşulların yerine getirilmediği ve beyan sahibinin 2012/3 sayılı Genelge kapsamında gümrük idaresini yanıltarak ilgili rejimin hükümlerinin beyan saibinden kaynaklanan nedenlerle yanlış uygulanması sonucunu doğurduğu, dolayısı ile rejimin doğru bir şekilde uygulanmasına ilişkin hükümlerin ihlal edildiği gerekçeleriyle Bakanlıkça yapılacak düzenleme ile iki şekilde işlem tesis edilmesi sağlanabilir.
• Birincisi, bu fiili Gümrük Kanunu'nun 184 üncü maddesi başta olmak üzere Gümrükler Genel Müdürlüğü'nün 2018/3 sayılı Genelgesine istinaden fatura kıymetinin satış bedelini yansıtıp yansıtmadığı konusunda kıymet araştırması yapma tasarrufunda bulunmak suretiyle, Gümrük Kanunun 73/3 üncü maddesi hükmüne göre fatura kıymetini veya kıymet araştırması sonucu kıymet belirleme yöntemlerine göre tespit edeceği fiili kıymete göre beyannamede resen düzelme yapılabilir ve ayrıca "gözetim belgesi" "YOK" statüsüne getirilerek, Kanunun 235/(1)-c) fıkrası hükmüne göre ithal eşyasının gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası uygulayabilir.
• İkincisisi, 2012/3 sayılı Genelge yürürlükten kaldırılmak suretiyle, İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğde yer alan ve belirlenen kıymetin altında kıymeti haiz ithal eşyasının beyanı için gözetim belgesi alınmadan ithaline izin verilmez. Tabiki bu durumda gözetim belgesi başvurularında aynı Bakanlığın diğer birimince düşük kıymetler için belgesi verilmesinin oldukça zorlaştırılacağı aşikardır.
Danıştay Kararındaki hukuki görüş ne kadar doğru olursa olsun, bu işten en fazla zorlukları, gerçekten ithal eşyası için fiilen ödediği veya ödemeyi taahüt ettiği fiyat üzerinden eşya getiren üreticiler, gözetim belgesi alınamaması halinde gümrüğe getirilen eşyanın ithalini yapamama ve tüm maliyetlere katlanma riskiyle karşı karşıya kalabilirler.
Sonuçta avukatların gazına gelerek geri verme talebinde bulunan firmalar Dimyat'a pirince giderken evdeki bulgurdan olabilirler. Bu nedenle naçizane gümrük müşavirlerinin yukarıda belirttiğim riskleri almamaları ve bu yönde yönlendirme yapmamaları yönündedir. Bu işin ucu beyan sahibi sıfatıyla beyanda bulunan gümrük müşavirlerine de dokunabilir.
Atilla ŞAHİN
